|
Η
απόφαση των 32 κρατών-μελών της
International
Energy
Agency
(IEA)
να κινητοποιήσουν περίπου το ένα τρίτο των
διαθέσιμων κρατικών στρατηγικών αποθεμάτων τους
(0,4 έναντι συνόλου 1,25 δισ. βαρελιών) αποτελεί
πρωτοφανές γεγονός στην ενεργειακή ιστορία, που
ελπίζεται ότι θα ρίξει τις τιμές, αν και το
πιθανότερο είναι ότι θα τις σταθεροποιήσει
μερικώς και για περιορισμένο διάστημα στα
υφιστάμενα υψηλά επίπεδα. Πολλοί στην Ε.Ε.
αυτο-καθησυχάζονται επειδή οι τιμές δεν έφτασαν
ακόμη τα 128 δολ./βαρέλι την άνοιξη του 2022,
όταν εσφαλμένα οι περισσότεροι προεξοφλούσαν την
κατάρρευση των ρωσικών πετρελαϊκών εξαγωγών. Οι
ίδιοι δρώντες υπογραμμίζουν επίσης τη συμβολή
της ΙΕΑ στη συγκράτηση των τιμών το 2022, όταν
και κατόπιν αμερικανικής προτροπής –και μολονότι
ότι δεν είχε καταγραφεί φυσική απώλεια
τροφοδοσίας– κινητοποιήθηκε 0,182 δισ. βαρέλια
πετρελαίου. Το 0,4 δισ. που κινητοποιείται τώρα,
σύμφωνα με αυτή τη λογική, θα μειώσει τις τιμές
πολύ πιο δραστικά, ενώ υπάρχει άλλο 0,6 δισ.
βαρέλια που τα διυλιστήρια και οι πετρελαϊκές
εταιρείες διατηρούν ως επιπλέον «εμπορικά
αποθέματα» χωρίς να ανήκουν στα κράτη.
|
|
Δυστυχώς, τα δεδομένα της παρούσας κρίσης είναι
εξίσου πρωτοφανή όσο και η απόφαση της ΙΕΑ. Ο
παγκόσμιος αυτός οργανισμός που συστήθηκε εν
μέσω του πολέμου του Yom
Kippur
τον Φεβρουάριο του 1974 ως σύστημα συλλογικής
πετρελαϊκής
άμυνας έναντι του ενδεχομένου επιτυχούς
επανάληψης ενός αραβικού εμπάργκο, αναλογούσε
τότε στο 72% της παγκόσμιας κατανάλωσης
πετρελαίου. Σήμερα αναλογεί μόλις στο 43%. Οτι
και να κάνει δεν μπορεί από μόνος του να
σταθεροποιήσει τις παγκόσμιες αγορές. Για να
είναι αποτελεσματικός θα πρέπει να συντονισθεί
με την Κίνα, που από μόνη της διαθέτει περίπου
1-1,4 δισ. βαρέλια στρατηγικών αποθεμάτων υπό
τον άμεσο έλεγχο του κράτους ή των κρατικών
πετρελαϊκών του εταιριών. Αυτό δεν ισχύει στην
περίπτωση των κρατών της ΙΕΑ (ΗΠΑ, Καναδάς,
Ε.Ε., ΝΑΤΟ, Ιαπωνία, Νότια Κορέα, Νέα Ζηλανδία
και Αυστραλία) καθώς οι κυβερνήσεις τους θα
πρέπει να αγοράσουν ή να υποχρεώσουν τις
εταιρείες να ρίξουν αυτό το 0,6 δισ. βαρέλια
εμπορικών αποθεμάτων στην αγορά σε περίπτωση
περαιτέρω εκτράχυνσης της κρίσης.
Η
Κίνα έχει ενοποιημένη δομή διαχείρισης κρίσεων,
ενώ η συλλογικότητα της «Δύσης» έχει πληγεί
δομικά από τη μονομέρεια του Τραμπ και ίσως
αποτελέσει τροχοπέδη στην αποτελεσματική
κινητοποίηση των αποθεμάτων από τα υπόλοιπα 31
κράτη-μέλη και την Ε.Ε. σε περίπτωση που οι
γενεσιουργοί αιτίες της κρίσης (κλείσιμο Στενών
του Ορμούζ, κίνδυνος καταστροφής πετρελαϊκών
υποδομών) δεν αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά. Η
κινητοποίηση των αποθεμάτων σού κερδίζει κάποιο
χρόνο για να αντιμετωπίσεις αυτές τις αιτίες,
δεν τις επιλύει. Το πώς θα τις αντιμετωπίσεις
μπορεί να επιταχύνει την κρίση οδηγώντας σε
δεύτερη ή και τρίτη κινητοποίηση αποθεμάτων
αυξάνοντας τις τιμές καθώς θα σηματοδοτήσεις
στις αγορές ότι ο πόλεμος παρατείνεται και δεν
θα τελειώσει «όπου να ’ναι», όπως δηλώνει τις
τελευταίες ημέρες ο Αμερικανός πρόεδρος. Και
μόνο το γεγονός ότι οι ΗΠΑ κινητοποιούν το 41%
των στρατηγικών αποθεμάτων τους (0,172 δισ.
έναντι 0,415 δισ. βαρελιών) αντιφάσκει με τις
δηλώσεις περί επικείμενης λήξης των
επιχειρήσεων. Για το αντίθετο προϊδεάζουν.
Πρέπει επίσης να γίνει κατανοητό ότι ο χρόνος
που σου κερδίζει η κινητοποίηση των αποθεμάτων
δεν κερδίζεται άμεσα και δεν λειτουργεί
ομοιόμορφα ακόμη και εντός της ΙΕΑ, καθώς άλλες
χώρες διαθέτουν αργό και άλλες πετρελαϊκά
προϊόντα. Αυτό σημαίνει ότι σε περιπτώσεις όπως
η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα και τα περισσότερα
κράτη της Ε.Ε. τα προϊόντα θα φτάσουν πιο
γρήγορα στην αντλία, κάτι που είναι θετικό. Στην
περίπτωση των ΗΠΑ όμως, που αναλογούν και στο
43% της κινητοποίησης της ΙΕΑ, τα προϊόντα θα
φτάσουν στις αντλίες μέσα σε 2-3 εβδομάδες και
όπως ανακοίνωσε το αμερικανικό ΥΠΕΝ, η πλήρης
κινητοποίηση αυτού του 0,172 δισ. βαρελιών θα
γίνει μέσα σε διάστημα 120 ημερών, με την
«απελευθέρωση» περίπου 1,4 εκβ/η (εκατ.
βαρέλια/ημέρα) κατά μέσον όρο.
Εάν έως τότε οι διεθνείς τιμές –που θα
επηρεάσουν και τις αμερικανικές– δεν
υποχωρήσουν, πόσο σίγουροι μπορεί να είναι οι
Ευρωπαίοι ότι ο Τραμπ θα συνεχίσει να εξάγει
αμερικανικό αργό προς την Ε.Ε. και σε τι τιμές
την ώρα που στα τέλη του 2025 οι ΗΠΑ κάλυψαν
σύμφωνα με τη Eurostat
το 14,5% των
αναγκών τους; Ηδη τα μεγαλύτερα διυλιστήρια της
Ασίας έχουν απαγορεύσει τις εξαγωγές τους λόγω
της υψηλότερης ποσοτικής εξάρτησής τους από τις
ροές αργού μέσω του Περσικού Κόλπου. Εάν η
κατάσταση δυσκολέψει για τις ΗΠΑ, πόσο σίγουροι
είναι οι Ευρωπαίοι ότι ο Τραμπ δεν θα
επιχειρήσει να μειώσει και τις δικές «του»
εξαγωγές; Ενας επιπρόσθετος παράγοντας επιπλοκής
σχετίζεται με τη φύση των αποθεμάτων των ΗΠΑ που
βρίσκονται όλα στο Τέξας και στη Λουιζιάνα, και
απαιτούν σύμφωνα με τον Economist
τη μη κινητοποίηση 150-160 εκατομμυρίων βαρελιών
(εκβ) έτσι ώστε να διατηρηθεί η σταθερότητα των
γεωλογικών σπηλαίων που χρησιμεύουν ως αποθήκες.
Το ποσό αυτό αναλογεί περίπου στο 35%40% των 415
εκβ που οι ΗΠΑ διέθεταν στις 12 Μαρτίου.
Στην έκθεση της ΙΕΑ για την κατάσταση της
πετρελαϊκής αγοράς, που εκδόθηκε στις 12
Μαρτίου, αναφέρεται ότι έχει ήδη σημειωθεί
απώλεια 10 εκβ/η από τις μειώσεις της παραγωγής
αργού εντός του Αραβικού Κόλπου και άλλα 3 εκβ/η
από την περικοπή της παραγωγής προϊόντων. Εάν
δεν αποκατασταθεί η ομαλότητα, ακόμη και αν όλο
το 0,4 δισ. βαρέλια της κινητοποίησης της ΙΕΑ θα
ήταν δυνατόν να είναι διαθέσιμο έως τις 12
Απριλίου, έως τότε θα έχουν εξαφανισθεί από τις
διεθνείς αγορές 0,39 δισ. βαρέλια λόγω του
«κλεισίματος» του Ορμούζ. Η ώρα για τη
διπλωματική επίλυση της κατάστασης ήταν χθες…
*
Ο κ. Θεόδωρος Τσακίρης είναι καθηγητής
Γεωπολιτικής και Ενεργειακής Πολιτικής
Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
**
Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στην Καθημερινή.
|
